Aile hekimi işe giriş raporu verir mi? Aile hekimi raporu geçerli mi?

Kısa cevap: Hayır. Aile hekiminden alınan rapor, işe giriş sağlık raporunun yerine geçmez. Rapor, yetkilendirilmiş bir OSGB’de görevli işyeri hekimi tarafından ve Ek-2 formu formatında düzenlenmelidir. Tek istisna: 10’dan az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıftaki işyerleri — bu iki koşul birlikte sağlanıyorsa aile hekimi raporu geçerlidir.

Bu soru, işverenlerin bize en sık sorduğu sorudur — ve yanlış cevaplandığında en pahalıya mal olan sorudur. Personeli aile hekimine gönderip alınan belgeyi dosyaya koymak, denetimde çoğu zaman raporsuz çalıştırma muamelesi görür.

Aşağıda önce istisnanın sınırlarını netleştiriyoruz, sonra aile hekimi raporunun neden yetersiz kaldığını üç başlıkta açıklıyoruz. Sürecin tamamını işe giriş sağlık raporu sayfamızda anlattık.

Aile hekimi işe giriş raporu verir mi? İstisnanın sınırları

6331 sayılı Kanun’un 15. maddesinin üçüncü fıkrası şunu söyler: sağlık raporları işyeri hekiminden alınır; 10’dan az çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerleri için ise kamu hizmet sunucuları ile aile hekimlerinden de alınabilir.

Buradaki belirleyici kelime “ve” bağlacıdır. İki koşul birlikte aranır; biri eksikse istisna işlemez:

Tehlike sınıfınızı bilmiyorsanız NACE kodunuzdan bulabilirsiniz; adım adım anlatımı tehlike sınıfı sorgulama rehberimizde var. Maddenin tam metnini ise 6331 Madde 15 yazımızda fıkra fıkra açıkladık.

Aile hekimi raporu neden çoğu işyerinde geçerli değil?

Sorun aile hekiminin mesleki yeterliliğiyle ilgili değildir. Sorun, iki belgenin farklı sorulara cevap vermesidir.

1. Farklı soru, farklı değerlendirme

Aile hekimi kişinin genel sağlık durumunu değerlendirir. İşe giriş sağlık raporu ise şuna cevap arar: Bu kişi, bu işi, bu işyerinde güvenle yapabilir mi?

Bu ikinci soruyu cevaplamak için işyerinin tehlike sınıfını, çalışanın maruz kalacağı etkenleri ve yapacağı işin fiziksel yükünü bilmek gerekir. Bu bilgiler risk değerlendirmesinden gelir ve aile hekiminin bu belgeye erişimi yoktur.

2. Ek-2 formatı ve yetki

İşe giriş sağlık raporu serbest metinli bir yazı değildir; Ek-2 formu adı verilen resmî bir form formatında düzenlenir. Formda işyerinin NACE kodu, tehlike sınıfı, çalışanın görevi, yapılan tetkikler ve hekimin işyeri hekimliği belge numarası yer alır.

Aile hekimliğinden alınan olağan bir belge bu formatta değildir ve belge numarası taşımaz. Hangi hekimin hangi raporu imzalamaya yetkili olduğunu işyeri hekimi yetkileri yazımızda tablolaştırdık.

3. Tetkikler ve İSG-KATİP kaydı

Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta muayene tek başına yetmez; işin niteliğine göre akciğer grafisi, solunum fonksiyon testi, odyometri ve EKG gibi tetkikler gerekir. Hangisinin isteneceğine işyeri hekimi karar verir ve sonucu o yorumlar.

Ayrıca rapor İSG-KATİP sistemine işlenir. Aile hekimliği üzerinden yürüyen bir süreçte bu kayıt oluşmaz ve denetimde eksik sayılır.

“Ama aile hekimim ‘çalışabilir’ yazdı”

Karışıklığın kaynağı tam olarak budur. Her iki belgede de aynı cümle yazabilir — ama aynı şeyi söylemezler.

• Aile hekimi: “Bu kişi genel olarak sağlıklıdır.”
• İşyeri hekimi: “Bu kişi, tehlikeli sınıftaki bu işyerinde, gürültülü bölümde forklift operatörü olarak çalışmaya uygundur.”

İkincisi bir uygunluk kararıdır ve hekimin sorumluluğu altındadır. Birincisi bir genel sağlık beyanıdır. Denetimde ve iş kazası incelemesinde aranan ikincisidir.

İşyeri hekimi ayrıca şartlı uygunluk kararı verebilir: “gözlükle çalışabilir”, “azami 15 kg yük kaldırabilir”, “yüksekte çalışamaz”. Bu şerhler hem çalışanı korur hem işvereni. Aile hekimi raporunda böyle bir şerh mekanizması yoktur.

Aile hekimi raporu ile işe giriş sağlık raporu: yan yana karşılaştırma

İki belgenin farkını tek tabloda görmek, çoğu tereddüdü ortadan kaldırıyor:

Tablodaki her satır, işe giriş sağlık raporunun neden ayrı bir belge olduğunu gösteriyor: format, yetki, risk bilgisi ve kayıt. Dördü birden sağlanmadığında elinizdeki belge sağlık raporudur — işe giriş sağlık raporu değildir.

Çalışan olarak ne yapmalıyım?

Bu soruyu işverenler kadar çalışanlar da arıyor. İşe girerken sizden sağlık raporu istendiyse:

• Nereye gideceğinizi işverene sorun. Raporu genellikle işveren anlaşmalı olduğu OSGB üzerinden planlar; kendi başınıza aile hekimine gitmeniz çoğu durumda boşa zaman olur.
• Masrafı siz ödemeyin. 6331 sayılı Kanun, sağlık gözetiminin maliyetinin işverence karşılanacağını ve çalışana yansıtılamayacağını açıkça hükme bağlar. Muayene ücreti, tetkikler ve muayeneye ayrılan süre bu kapsamdadır.
• Yanınıza kimliğinizi alın. Gözlük ya da lens kullanıyorsanız onları da; varsa önceki tetkik sonuçlarınızı getirin.
• Anamnezde dürüst olun. Gizlenen bir rahatsızlık, yanlış bir uygunluk kararına ve en çok size zarar verecek bir görevlendirmeye yol açar. Sağlık bilgileriniz gizlidir; işverene yalnızca uygunluk kararı bildirilir.

Muayenede hangi tetkiklerin yapılacağını işe giriş tetkikleri sayfamızda tek tek anlattık.

Aile hekimi raporuyla işe başlatırsanız ne olur?

İstisna kapsamında değilseniz, elinizdeki belge denetimde yok hükmündedir. Sonuçları üç başlıkta ortaya çıkar:

1. İdari para cezası. Her bir çalışan için ayrı ayrı uygulanır; ayrıntısını raporsuz çalıştırma cezası yazımızda anlattık.
2. İş kazasında kusur oranı. Çalışanın işe uygunluğu belgelenmemiş sayılır; işverenin kusur oranı yükselir, SGK rücu ve tazminat riski doğar.
3. Meslek hastalığı iddialarında savunmasızlık. İşe giriş anında çekilmiş odyogram ya da akciğer grafisi yoksa, yıllar sonraki bir tablonun işe bağlı olmadığını göstermek pratikte mümkün olmaz.

İstisna kapsamındasınız: yine de OSGB’yi tercih etmenin dört sebebi

10’dan az çalışanı olan az tehlikeli bir işyeriyseniz aile hekimi raporu hukuken geçerlidir. Yine de uygulamada işyeri hekimi üzerinden ilerlemenin pratik üstünlükleri var:

• Kadronuz büyüdüğünde süreç kendiliğinden geçerli kalır. 11. çalışanı işe aldığınız gün istisna sona erer; o ana kadar alınmış aile hekimi raporlarının yenilenmesi gerekir.
• Faaliyet değişirse korunursunuz. NACE kodunuz güncellenip sınıfınız yükselirse aynı sorun doğar.
• Periyodik takip tek elden yürür. Rapor geçerlilik süreleri, görev değişiklikleri ve yenileme tarihleri personel bazında izlenir.
• Diğer İSG yükümlülükleriniz zaten var. Az tehlikeli sınıfta da risk değerlendirmesi, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmesi ile temel İSG eğitimi gerekir. Sağlık raporunu da aynı çatı altında almak süreci sadeleştirir.

Geçerli raporu nasıl alırsınız?

1. Bilgi verin. Personel sayısı, işyerinizin NACE kodu ve çalışanın yapacağı iş. Kodunuzu bilmiyorsanız faaliyetinizi yazmanız yeterli.
2. Muayene planlayın. Personeliniz merkezlerimize gelir ya da 20 kişi üzeri taleplerde gezici İSG aracımız işyerinize gelir.
3. Raporunuzu teslim alın. Ek-2 formu, tetkik sonuçları ve İSG-KATİP kaydı birlikte. Tetkikler kendi laboratuvarımızda çalışılır; standart paketlerde rapor aynı gün çıkar.

Hangi tetkiklerin gerekeceğini işe giriş tetkikleri sayfamızda bulabilirsiniz. Bakanlık yetki belgemiz ve kalite sertifikalarımız sitemizde açıktır; birlikte çalıştığımız kurumları referanslarımız sayfasında görebilirsiniz.

Özetle

Aile hekiminden alınan rapor, yalnızca 10’dan az çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerlerinde işe giriş raporu yerine geçer. Bunun dışındaki tüm işyerlerinde rapor, işyeri hekimi tarafından ve Ek-2 formatında düzenlenmelidir; aksi hâlde denetimde raporsuz çalıştırma sayılır.

Kadronuzun raporlarını doğru şekilde almak isterseniz teklif formunu doldurun ya da bize ulaşın; işyerinizin faaliyetini ve personel sayısını yazmanız yeterli — istisna kapsamında olup olmadığınızı biz söyleriz. Çalışma biçimimizi Neden Biz, kurumsal geçmişimizi Hakkımızda sayfasında anlattık.

Mevzuatın güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi’ne başvurun. Bu sayfadaki açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez.