Sağlık raporu olmadan çalıştırma cezası: işverenin bilmesi gerekenler

Son güncelleme: 18 Eylül 2026. İdari para cezası tutarları her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. Yürürlükteki tutar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın yayımladığı resmî ceza tablosuna bakınız. Bu sayfa her yıl ocak ayında yeni tutarlara göre gözden geçirilir.

Sağlık raporu olmadan çalıştırma cezası, işverenlerin en sık karşılaştığı İSG yaptırımlarından biridir — ve en çok hafife alınanıdır. Çoğu işveren bunu tek seferlik bir idari para cezası sanır. Oysa ceza çalışan başına hesaplanır ve asıl ağır sonuç idari cezada değil, bir iş kazası anında ortaya çıkar.

Bu yazıda hangi aykırılığın cezaya konu olduğunu, cezanın nasıl hesaplandığını, idari cezanın ötesindeki sonuçları ve ceza kesildiğinde başvurabileceğiniz yolları anlatıyoruz. Cezadan korunmanın tek yolu ise çalışanın işe başlamadan önce işe giriş sağlık raporu almasıdır.

Hangi hâller sağlık raporu olmadan çalıştırma cezası doğurur?

Yükümlülük 6331 sayılı Kanun’un 15. maddesinden, yaptırım 26. maddesinden doğar. Cezaya konu olan dört temel aykırılık şunlardır:

Dayanak maddelerin tam metnini ve fıkra fıkra açıklamasını 6331 Madde 15 yazımızda bulabilirsiniz.

“Rapor yok” ile “rapor geçersiz” aynı sonucu doğurur

Denetimde yalnızca rapor olup olmadığına değil, raporun geçerli olup olmadığına da bakılır. Şu durumlarda elinizde bir belge olsa bile raporsuz çalıştırma muamelesi görebilirsiniz:

• Rapor Ek-2 formatında değilse,
• Düzenleyen hekimin işyeri hekimliği yetkisi yoksa (10’dan az çalışanlı az tehlikeli işyeri istisnası hariç),
• Raporun geçerlilik süresi dolmuşsa,
• Rapor çalışanın şu anki görevi için değil, eski görevi için düzenlenmişse,
• Rapor işe başlama tarihinden sonra alınmışsa — aradaki dönem açıkta kalır.

Ceza nasıl hesaplanır?

İşverenlerin en çok yanıldığı nokta budur. Ceza işyeri başına değil, her bir çalışan için ayrı ayrı uygulanır. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta raporsuz işe başlatmada ise aykırılık devam ettiği sürece ceza tekrarlanabilir.

Birikimin nasıl oluştuğunu görmek için

Kişi başı ceza tutarını T ile gösterelim. Tehlikeli sınıfta faaliyet gösteren, 10 çalışanı raporsuz işe başlatmış ve bu durumu üç ay sürdürmüş bir işveren için:

• Tek çalışan, tek tespit: T
• 10 çalışan, tek tespit: 10 × T
• 10 çalışan, aykırılık üç ay sürerse: 30 × T’ye kadar

Yani küçük görünen kişi başı tutar, kadro ve süre büyüdükçe katlanır. Kişi başı rapor maliyeti ise bunun çok küçük bir kesridir — fiyatın hangi değişkenlere bağlı olduğunu ana sayfamızda anlattık.

Güncel tutar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın resmî sitesinde yayımlanan idari para cezaları tablosuna, madde metni için Mevzuat Bilgi Sistemi’ne bakınız. Bu sayfadaki açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez.

İdari para cezasının ötesindeki üç sonuç

İdari para cezası, raporsuz çalıştırmanın en küçük sonucudur. Asıl maliyet bir olay yaşandığında ortaya çıkar.

1. İş kazasında kusur oranı ve SGK rücu davası

Bir iş kazasında bilirkişi, çalışanın o işe uygunluğunun belgelenip belgelenmediğine bakar. Rapor yoksa işverenin kusur oranı belirgin şekilde yükselir. Bu oran, SGK’nın kazalı çalışana yaptığı ödemeleri işverenden geri istediği rücu davasında ve çalışanın açtığı tazminat davasında belirleyici olur. Ortaya çıkan tutarlar, idari para cezasının çok üzerindedir.

2. Meslek hastalığı iddialarında savunmasızlık

Bir çalışan yıllar sonra işitme kaybı ya da solunum hastalığı bildirdiğinde, işverenin elindeki tek savunma işe giriş anındaki kayıttır. İşe başlarken çekilmiş odyogram ya da akciğer grafisi yoksa, tablonun işe bağlı olmadığını göstermek pratikte mümkün değildir. İşe giriş raporu bu yönüyle bir formalite değil, işverenin kendi elindeki belgedir.

3. Şartlı uygunluk şerhinin uygulanmaması

Rapor alınmış ama “gözlükle çalışabilir”, “azami 15 kg yük kaldırabilir” gibi bir şerh sahada uygulanmıyorsa, belge işvereni korumaz. Tersine, riskin bilindiğini ama önlem alınmadığını gösteren bir kayda dönüşür.

Denetimde müfettiş neye bakar?

Sağlık gözetimi başlığında müfettişin kontrol listesi genellikle şu sırayı izler. Her madde ayrı bir ceza kalemine dönüşebilir:

1. Her çalışan için Ek-2 formu var mı?
2. Raporun tarihi işe giriş tarihinden önce mi?
3. Raporu düzenleyen hekimin işyeri hekimliği belge numarası yazılı mı?
4. Tehlike sınıfına uygun tetkikler yapılmış mı?
5. Periyodik muayene tarihleri geçmiş çalışan var mı?
6. İSG-KATİP kayıtları tamam mı?

Tetkik eksikliği de “rapor yok” sayılabilir

Biçimsel olarak düzgün bir Ek-2 formu, içerik olarak eksikse sorgulanır. Örneğin gürültülü bir üretim alanında çalışan personelin raporunda odyometri, tozlu ortamda çalışanın raporunda solunum fonksiyon testi yoksa, rapor o işin risklerini değerlendirmemiş sayılır. Gıda işkolunda portör muayenesi, araç ve iş makinesi kullanılan görevlerde psikoteknik değerlendirme, ağır metalle çalışılan işlerde biyolojik izlem aynı şekilde aranır.

Hangi işkolunda hangi tetkiklerin beklendiğini tehlike sınıfı rehberimizdeki tabloda topladık.

Rapora eşlik eden diğer eksikler

Müfettiş sağlık gözetimine bakarken aynı dosyada eğitim kayıtlarını da inceler. Raporu eksik olan işyerlerinde çoğunlukla temel İSG eğitimi de eksik çıkar; yapılan işe göre yüksekte çalışma, ilk yardım ve yangın eğitimleri de sorulur. Her biri ayrı bir aykırılıktır; bir denetim dosyasında birkaç kalem birlikte açılabilir.

Ceza kesildiyse: itiraz ve indirim

İtiraz süresi 15 gündür

İdari para cezalarına, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. Süre kaçırılırsa karar kesinleşir. İtirazda en güçlü dayanak, aykırılık tarihinde geçerli bir raporun bulunduğunu gösteren belgedir — bu yüzden Ek-2 formlarınızı ve İSG-KATİP kayıtlarınızı düzenli arşivleyin.

Peşin ödemede dörtte bir indirim

İdari para cezası, tebliğden itibaren 15 gün içinde ödenirse dörtte bir oranında indirimli ödenebilir. Peşin ödeme, itiraz hakkını ortadan kaldırmaz. Ancak asıl önemli olan cezayı ödemek değil, aykırılığı gidermektir — aksi hâlde bir sonraki denetimde aynı tespit tekrarlanır.

Aykırılığı hemen giderin

Ceza kesildiği gün yapılması gereken şey, raporu olmayan çalışanların muayenesini derhâl planlamaktır. Kalabalık kadrolarda gezici İSG aracımız işyerinize gelir ve muayeneler üretim durmadan sahada tamamlanır; acil durumlarda merkezlerimizde randevusuz muayene yapılır.

Alt işveren personelinde sorumluluk kimde?

Taşeron çalışanları için rapor alma yükümlülüğü öncelikle alt işverendedir. Ancak asıl işveren, kendi işyerinde çalışan herkesin sağlık gözetiminin yapıldığını denetlemekle yükümlüdür. Bir iş kazasında sorumluluk çoğunlukla paylaştırılır ve asıl işveren “taşeronun personeliydi” savunmasıyla kendini tamamen kurtaramaz.

Pratik koruma şudur: alt işveren sözleşmelerine sağlık raporu şartı koyun, personel sahaya girmeden önce Ek-2 formlarını isteyin ve belgelerin fiilen çalışılacak işyerinin tehlike sınıfına göre düzenlendiğini kontrol edin. Ofis kodlu bir taşeronun şantiye personeli, ofis sınıfına göre muayene edilmiş olamaz.

Kendi bünyenizde işyeri hekimi yoksa bu kontrolü OSGB hizmeti üzerinden kurabilir, sağlık personeli ihtiyacınızı diğer sağlık personeli desteğiyle tamamlayabilirsiniz.

Cezadan korunmak için altı maddelik kontrol listesi

1. Tehlike sınıfınızı bilin. Rapor periyodu ve tetkik kapsamı buna bağlı — NACE kodu ile tehlike sınıfı sorgulama rehberimize bakın.
2. Raporu işbaşından önce alın. Personel alım takviminize “rapor tamamlanmadan işbaşı yok” kuralını koyun.
3. Doğru tetkikleri yaptırın. Sınıfınıza uygun işe giriş tetkikleri yapılmadıysa rapor sorgulanır.
4. Görev değişikliklerini izleyin. Yeni görev, yeni değerlendirme demektir.
5. Periyodik takvim kurun. Personel bazında, raporun düzenlenme tarihine göre.
6. Belgeleri arşivleyin. Ek-2 formları, tetkik sonuçları ve İSG-KATİP kayıtları — itiraz ve iş kazası dosyalarında tek dayanağınız bunlardır.

Özetle

Sağlık raporu olmadan çalıştırma cezası çalışan başına hesaplanır ve aykırılık sürdükçe tekrarlanabilir; ama asıl risk idari cezada değil, iş kazası ve meslek hastalığı dosyalarında ortaya çıkar. Her iki riski ortadan kaldırmanın tek yolu, çalışanın işe başlamadan önce yetkili bir işyeri hekiminden işe giriş sağlık raporu almasıdır.

Satem OSGB olarak bu süreci uçtan uca yürütüyoruz: muayene, kendi laboratuvarımızda çalışılan tetkikler, Ek-2 formu, e-imzalı teslim ve İSG-KATİP kaydı tek fiyata dâhil. Bakanlık yetki belgemiz, sabit tıbbi tetkik mekânı ve kalite sertifikalarımız sitemizde açıktır. İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve risk analizi hizmetlerimizle sağlık gözetimini bütüncül olarak kuruyoruz.

Kadronuzda raporu eksik ya da süresi dolmuş personel varsa teklif formunu doldurun ya da doğrudan bize ulaşın; eksikleri tek takvimde kapatalım. Birlikte çalıştığımız kurumları referanslarımız sayfasında, çalışma biçimimizi Neden Biz sayfasında görebilirsiniz.