İşe Giriş Sağlık Raporu bugün gelin, bugün alın.

İşe giriş sağlık raporu nereden alınır? Aile hekimi, hastane ve OSGB farkı

Bu, en sık yapılan hatanın da kaynağı olan sorudur. Çalışanı aile hekimine ya da devlet hastanesinin genel polikliniğine gönderip alınan belgeyi işe giriş sağlık raporu sanmak, denetimde raporsuz çalıştırma muamelesi görür. Kanun tek bir istisna tanır; onu da aşağıda açıklıyoruz.

Aile hekiminden alınan rapor ne zaman yeterli değil?

Aile hekimi, kişinin genel sağlık durumunu değerlendirir. İşe giriş sağlık raporu ise farklı bir soruya cevap arar: Bu kişi, bu işi, bu işyerinde güvenle yapabilir mi? Bu değerlendirme için işyerinin tehlike sınıfının, çalışanın maruz kalacağı etkenlerin ve yapacağı işin bilinmesi gerekir. Aile hekiminin bu bilgilere erişimi ve işyeri hekimliği yetkisi yoktur.

Ayrıca aile hekiminin düzenlediği belge Ek-2 formu formatında değildir ve İSG-KATİP sistemine işlenmez. Denetimde ikisi de aranır.

Tek istisna: 6331 sayılı Kanun, 10’dan az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıftaki işyerleri için raporun kamu hizmet sunucularından ya da aile hekimlerinden de alınabileceğini belirtir. İki koşul birlikte aranır — 12 çalışanı olan az tehlikeli bir ofis ya da 6 çalışanı olan tehlikeli bir atölye bu istisnaya girmez. Örnekli anlatımı aile hekimi raporu geçerli mi? yazımızda bulabilirsiniz.

Devlet ya da özel hastane raporu geçerli mi?

Koşullu olarak evet. Belirleyici olan kurumun adı değil, raporu düzenleyen hekimin işyeri hekimliği sertifikasına sahip olması ve belgenin Ek-2 formatında düzenlenmesidir. Bir devlet hastanesinde işyeri hekimliği yetkisi olan bir hekim varsa rapor geçerlidir; genel poliklinikten alınan "çalışabilir" yazısı geçerli değildir.

Uygulamada bu ayrımı hastane kapısında anlamak zordur. Bu yüzden işverenlerin büyük bölümü süreci yetkilendirilmiş bir OSGB üzerinden yürütür.

OSGB üzerinden almanın farkı

• Yetki belgesi kamuya açıktır. Bakanlık tarafından verilir, doğrulanabilir. Bizimkiler bu sayfada yayınlıdır.
• Tetkik ve muayene aynı çatı altındadır. Çalışan tek adrese gider, sonuçlar doğrudan işyeri hekimine düşer.
• İSG-KATİP kaydı süreç içindedir. Ayrıca takip etmeniz gerekmez.
• Sıra ve randevu beklemezsiniz. Hastane randevu sisteminde muayene ve tetkikler farklı günlere yayılır; OSGB’de tek takvimle çözülür.
• Arşiv sizde kalır. Periyodik muayene zamanı geldiğinde geçmiş tetkiklerle karşılaştırma yapılabilir.

Özetle

Raporu kimden alırsanız alın iki şeyi doğrulayın: hekimin işyeri hekimliği yetkisi ve belgenin Ek-2 formatı. Bu ikisi yoksa — yukarıdaki istisna kapsamında değilseniz — elinizdeki belge sağlık raporudur, işe giriş sağlık raporu değildir.

İşyeri hekiminin yetkisi nasıl doğrulanır?

İşyeri hekimi, tıp doktorluğunun üzerine işyeri hekimliği sertifikası almış ve Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş hekimdir. Yetkisi İSG-KATİP sisteminde kayıtlıdır ve bu kayıt, hekimin hangi işyerine görevlendirildiğini de gösterir.

Pratikte doğrulamanın en kolay yolu şudur: raporu düzenleyen hekimin işyeri hekimliği belge numarası Ek-2 formunda yazılı olmalıdır. Bu numara yoksa belge eksiktir. Çalıştığınız OSGB’nin yetki belgesini de isteyin; kurumsal firmalar bunu web sitesinde açıkça yayınlar — bizimkiler yetki belgelerimiz sayfasında durur.

Peki hangi durumda hastane raporu işe yarar?

İki koşul birlikte sağlanıyorsa: raporu düzenleyen hekimin işyeri hekimliği yetkisi var ve belge Ek-2 formatında düzenlenmiş. Bazı büyük hastanelerin işyeri hekimliği birimleri bu hizmeti verir. Ancak randevu, tetkiklerin farklı birimlerde yapılması ve sonuçların toplanması süreci uzatır — özellikle işe başlama tarihiniz yakınsa riskli bir yapıdır.

Karar verirken bakılacak üç soru

1. Belge Ek-2 formatında mı? Değilse rapor değildir.
2. Hekimin işyeri hekimliği belge numarası yazılı mı? Yoksa eksiktir.
3. İSG-KATİP kaydı yapıldı mı? Yapılmadıysa denetimde tamamlanmamış sayılır.

Üçü de sağlanıyorsa raporu nereden aldığınızın hukuki bir önemi yoktur. Üçünden biri eksikse, en tanınmış hastaneden alınmış olması da sonucu değiştirmez.

İşe giriş sağlık raporu ne kadar? 2026 fiyatları

Tek bir liste fiyatı vermek doğru olmaz; veren de yanıltıyordur. Ücret, yapılacak muayene ve tetkiklerin kapsamına bağlıdır ve bu kapsam her işyeri için farklıdır.

Pratikte kişi başı 250 TL civarından başlayan fiyatlar, geniş tetkik paketi gerektiren çok tehlikeli sınıf işlerde 2.500 TL’ye kadar çıkabilmektedir. Aradaki fark keyfî değildir; aşağıdaki dört değişkenin sonucudur.

1. Tehlike sınıfı

Fiyatı en çok belirleyen etken budur. Az tehlikeli sınıfta muayene ağırlıklı bir değerlendirme yeterliyken, çok tehlikeli sınıfta akciğer grafisi, solunum fonksiyon testi, odyometri, EKG ve biyokimya paneli devreye girer. Tetkik sayısı arttıkça maliyet artar.

2. Tek kişi mi, grup mu?

Bireysel başvuruda fiyat tek kişilik hizmete göre belirlenir; kalabalık gruplarda kişi başı maliyet düşer. Tek kişilik bir talep için kurulan düzenle 60 kişilik bir ekip için kurulan düzen aynı değildir; sabit maliyetler kişi sayısına bölünür.

3. Hizmetin verildiği yer

Merkezlerimize gelmeniz ile gezici İSG aracımızın işyerine gitmesi farklı maliyet kalemleridir. Ancak hesabı yalnızca fiyat üzerinden yapmayın: 50 kişilik bir ekibi merkeze göndermek, yol ve iş gücü kaybıyla birlikte çoğu zaman daha pahalıya gelir.

4. İlave tetkikler

Portör muayenesi, ağır metal paneli, psikoteknik değerlendirme ve hepatit taraması gibi maruziyete özel istekler kapsamı genişletir. Bunlar isteğe bağlı eklentiler değildir; işkolunuz gerektiriyorsa zorunludur.

Fiyat sorarken dikkat edin

Çok düşük tekliflerde genellikle şu kalemler dışarıda bırakılır: tetkikler, Ek-2 formunun düzenlenmesi, e-imzalı teslim ve İSG-KATİP kaydı. Sonradan eklenince toplam yükselir. Teklif alırken “tetkikler dâhil mi, Ek-2 ve İSG-KATİP kaydı dâhil mi” diye açıkça sorun.

Bizim teklifimiz muayene, işin niteliğine göre belirlenen tüm tetkikler, Ek-2 formu, e-imzalı teslim ve İSG-KATİP kaydını kapsar; sonradan ek kalem çıkmaz. Teklif formunu doldurmanız yeterli — göreviniz ve tehlike sınıfına göre net fiyatı söylüyoruz.

Üç örnek senaryo

Aralığın nasıl oluştuğunu somutlaştırmak için:

• Muhasebe ofisi, 8 kişi, az tehlikeli. Muayene, göz değerlendirmesi ve temel kan tetkikleri. Kişi başı maliyet aralığın alt ucuna yakındır.
• Gıda üretim tesisi, 35 kişi, tehlikeli. Muayeneye ek olarak akciğer grafisi, odyometri, hemogram ve portör muayenesi. Kültür tetkikleri kapsamı ve süreyi büyütür; maliyet orta bandda oluşur.
• Döküm tesisi, 60 kişi, çok tehlikeli. Akciğer grafisi, SFT, odyometri, EKG, geniş biyokimya ve ağır metal paneli. Kişi başı maliyet aralığın üst ucuna yaklaşır; buna karşılık kişi sayısı yüksek olduğu için birim maliyet, aynı paketi 5 kişiye uygulamaktan düşüktür.

Neden hazır bir fiyat listesi yayınlamıyoruz?

Çünkü liste fiyatı vermek, kapsamı önceden sabitlemek demektir. Kapsam sabitlenirse iki şeyden biri olur: ya gereğinden fazla tetkik yazılır (siz gereksiz ödersiniz), ya da eksik yazılır (rapor denetimde sorgulanır). İkisi de doğru değildir.

Tetkik listesini işyeri hekimi, işyerinin risk değerlendirmesine ve çalışanın yapacağı işe bakarak belirler. Fiyat bu listenin sonucudur, öncesi değil.

Bütçe planlarken

İşe giriş raporu tek seferlik bir gider değildir; tehlike sınıfınıza göre 1, 3 ya da 5 yılda bir periyodik muayene ile tekrarlanır. Raporunuzun ne zaman yenilenmesi gerektiğini baştan not edin — yıl içinde işe alınacak her yeni çalışan ayrı bir rapor demektir.

İşe giriş raporu ne kadar geçerlidir? 1, 3 ve 5 yıl kuralı

İşe giriş sağlık raporunun geçerlilik süresi çalışana değil, işyerinin tehlike sınıfına bağlıdır. Üç kademe vardır ve karıştırılmaları denetimde sorun yaratır.

Üç kademe

• Az tehlikeli sınıf — en geç 5 yılda bir. Ofis, büro, mağaza, danışmanlık gibi işler.
• Tehlikeli sınıf — en geç 3 yılda bir. İmalat, lojistik, gıda üretimi, akaryakıt, otomotiv servisi gibi işler.
• Çok tehlikeli sınıf — en geç 1 yılda bir. Maden, inşaat, döküm, kimya, yüksekte çalışma içeren işler.

“En geç” ifadesi önemlidir: bunlar üst sınırdır. İşyeri hekimi, çalışanın sağlık durumu ya da maruziyet yoğunluğu nedeniyle daha kısa aralık belirleyebilir ve bu karar bağlayıcıdır.

Süre dolmadan yenileme gerektiren durumlar

• Görev değişikliği: Çalışan farklı bir işe geçiyorsa yeni görev için yeniden değerlendirilmelidir. Ofisten sahaya geçerseniz eski raporunuz geçersizdir.
• Uzun süreli iş göremezlik sonrası dönüş: İş kazası, meslek hastalığı ya da uzun hastalık sonrası işe dönüşte yeni muayene zorunludur.
• İşyeri değişikliği: Rapor işyerine özeldir. Başka bir işverene geçen çalışan için yeni rapor düzenlenir; eski rapor taşınmaz.
• Tehlike sınıfının değişmesi: İşyerinin NACE kodu güncellenirse periyotlar da değişir.

Takibi kim yapar?

Yasal sorumluluk işverendedir. Biz müşterilerimizde bu takibi üstleniyoruz: kişi bazında yaklaşan periyodik muayene tarihlerini önceden bildiriyoruz, böylece süresi dolmuş raporla çalışan kimse kalmıyor.

İşe giriş muayenesi ile periyodik muayene farkı

İkisi de aynı Ek-2 formunu kullanır ama amaçları farklıdır. İşe giriş muayenesi kişinin o işe uygun olup olmadığını belirler ve maruziyet öncesi başlangıç kaydını oluşturur. Periyodik muayene ise çalışmanın sağlık üzerinde bir etki bırakıp bırakmadığını izler; sonuçlar ilk kayıtla karşılaştırılır.

Bu yüzden ilk rapordaki tetkiklerin saklanması önemlidir. Karşılaştırılacak bir başlangıç değeri yoksa periyodik muayene, tek başına çok şey söylemez.

Süre dolarsa ne olur?

Süresi dolmuş rapor, hiç rapor olmaması ile aynı sonucu doğurur: denetimde raporsuz çalıştırma sayılır, iş kazasında işverenin kusur oranını yükseltir. Bu yüzden takip, raporu almak kadar önemlidir.

Pratik bir öneri: periyodik muayene tarihini kişinin işe giriş tarihine değil, raporun düzenlenme tarihine göre takip edin. İkisi çoğu zaman farklıdır ve karıştırıldığında birkaç haftalık açık oluşur.

Hekim daha kısa süre belirlerse

İşyeri hekiminin belirlediği aralık, tebliğdeki üst sınırdan kısa olabilir ve bu karar bağlayıcıdır. Örneğin tehlikeli sınıfta çalışan ancak solunum bulgusu takip edilen bir kişi için hekim 3 yıl yerine 1 yıl diyebilir. Bu bir kısıtlama değil, erken uyarı mekanizmasıdır.

Ek-2 formunda hangi alanlar var, hangi karar yazılır?

“İşe giriş sağlık raporu” dediğimiz belge, aslında doldurulmuş ve işyeri hekimince imzalanmış Ek-2 formudur. Formun adı, İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği’nin ekinde yer almasından gelir. Denetimde aranan da bu formattır.

Formdaki alanlar

• İşyeri bilgileri: Unvan, adres, SGK sicil numarası, NACE kodu ve tehlike sınıfı.
• Çalışan bilgileri: Ad-soyad, T.C. kimlik numarası, doğum tarihi, yapacağı görev.
• Özgeçmiş: Geçirilmiş hastalıklar, ameliyatlar, kullanılan ilaçlar, alışkanlıklar.
• Çalışma öyküsü: Önceki işler ve bu işlerdeki maruziyetler — meslek hastalığı değerlendirmesinin temeli budur.
• Fizik muayene bulguları: Sistem sistem kaydedilir.
• Yapılan tetkikler ve sonuçları.
• Hekim kanaati ve karar.
• Hekim kimliği: Ad-soyad, diploma numarası, işyeri hekimliği belge numarası, imza ve tarih.

Üç karardan biri yazılır

• Çalışabilir: Kişi, belirtilen görevi yapmaya uygundur.
• Şartlı çalışabilir: Belirli koşullarla uygundur. Koşul forma açıkça yazılır — örneğin “gözlükle çalışabilir”, “azami 15 kg yük kaldırabilir”, “gürültülü bölümde kulak koruyucu ile çalışabilir”, “yüksekte çalışamaz”. Bu şerhler çalışanı kısıtlamak için değil korumak için konur ve işveren için bağlayıcıdır.
• Çalışamaz: Kişi, belirtilen görevi yapmaya uygun değildir. Bu karar kişinin genel olarak çalışamayacağı anlamına gelmez; o görev için verilir.

Sık atlanan nokta

Ek-2 formundaki karar, çalışanın yapacağı göreve özeldir. Aynı işyerinde depo görevlisi için verilen rapor, aynı kişi forklift operatörlüğüne geçtiğinde geçerliliğini yitirir. Görev değişikliklerinde raporun yenilenmesi gerektiğini hatırlatan bir takip sistemi kurmak, denetimde en çok işe yarayan şeylerden biridir.

Form kimde durur, ne kadar saklanır?

Ek-2 formunun bir nüshası işverende, bir nüshası işyeri hekiminde / OSGB’de bulunur. İşveren, çalışanın sağlık gözetimine ilişkin kayıtları saklamakla yükümlüdür; denetimde ibraz edilmesi gereken belge budur.

Saklama süresi, işyerinde maruz kalınan etkenlere göre değişir. Kanserojen, mutajen ya da biyolojik etken maruziyeti bulunan işlerde kayıtların çok daha uzun süre saklanması gerekir; bu tür işyerlerinde arşiv politikasını hekiminizle birlikte belirleyin.

Kişisel sağlık verisi ve KVKK

Ek-2 formundaki tanılar, tetkik sonuçları ve anamnez bilgileri özel nitelikli kişisel veridir. İşverene bildirilen tek çıktı işe uygunluk kararı ve varsa şerhtir; tanı bildirilmez.

Bu ayrım hem çalışanın mahremiyetini korur hem işvereni gereksiz veri sorumluluğundan kurtarır. Formun sağlık verisi içeren bölümleri işyeri hekiminin sorumluluğundadır ve erişimi sınırlıdır.

Formda sık rastlanan eksikler

• Hekimin işyeri hekimliği belge numarası yazılmamış olması
• Çalışanın yapacağı görevin boş bırakılması — karar göreve özel olduğu için bu alan boşsa rapor anlamını yitirir
• Tehlike sınıfının yazılmaması
• Şartlı uygunlukta şartın ne olduğunun yazılmaması

Raporu teslim alırken bu dört alanı kontrol etmeniz, sonradan yaşanacak sorunların büyük bölümünü önler.

Rapor alırken en sık yapılan 7 hata

Rapor aldıktan sonra “bu geçersiz” cevabını almak can sıkıcı. En sık karşılaştığımız yedi hata bunlar — hepsi önlenebilir.

1. Aile hekimi ya da genel poliklinik raporu kullanmak

En yaygın hata. Belge Ek-2 formatında değilse ve düzenleyen hekimin işyeri hekimliği yetkisi yoksa, elinizdeki belge işe giriş sağlık raporu sayılmaz. Tek istisna 10’dan az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıftaki işyerleri; bu iki koşul birlikte sağlanıyorsa aile hekimi raporu geçerlidir.

2. Raporu işe başladıktan sonra almak

Rapor, çalışan işe başlamadan önce düzenlenmiş olmalıdır. Sonradan alınan rapor geriye dönük olarak boşluğu kapatmaz; işe giriş tarihi ile rapor tarihi arasındaki dönem denetimde açıkta kalır.

3. Görev değişikliğinde raporu yenilememek

Ofisten sahaya, depodan forklifte geçerseniz eski raporunuz geçersizdir. Karar yapılan işe özeldir.

4. Tehlike sınıfına uygun olmayan tetkikler

Çok tehlikeli sınıftaki bir işyerinde yalnızca muayeneye dayanan rapor, biçimsel olarak doğru görünse de içerik olarak eksiktir. Akciğer grafisi, SFT ve odyometri gibi tetkikler yapılmamışsa rapor sorgulanır.

5. İSG-KATİP kaydını atlamak

Rapor düzenlenmiş ama sisteme işlenmemişse denetimde eksik sayılır. Kaydın kimin yapacağını süreç başında netleştirin.

6. Şartlı uygunluk şerhini uygulamamak

“Gözlükle çalışabilir” ya da “azami 15 kg” gibi bir şerh varsa, işveren bu koşulu sağlamakla yükümlüdür. Şerhe rağmen çalışanı o koşullar dışında çalıştırmak, bir iş kazası durumunda raporu işverenin aleyhine delile dönüştürür.

7. Geçerlilik süresini takip etmemek

Süresi dolmuş rapor, hiç rapor olmaması ile aynı sonucu doğurur. Yenileme tarihinizi telefonunuza hatırlatıcı olarak ekleyin; raporun süresi dolduğunda haberiniz olsun.

Bu yedi maddeyi karşılayan bir süreç kurmak zor değil, ama kendiliğinden de olmuyor. Müşterilerimizde bu takibi biz üstleniyoruz: kimin raporu ne zaman doluyor, hangi görev değişikliği yeni muayene gerektiriyor — hepsi tek dosyada izleniyor.

Kontrol listesi

Raporunuzu bu altı soruyla hızlıca kontrol edebilirsiniz:

1. Her çalışanın Ek-2 formatında raporu var mı?
2. Raporların tarihi, işe giriş tarihinden önce mi?
3. Yıl içinde görev değiştirdiyseniz raporunuz yenilendi mi?
4. Tehlike sınıfınıza uygun tetkikler yapıldı mı?
5. İSG-KATİP kaydı tamamlandı mı?
6. Şartlı uygunluk şerhleri sahada uygulanıyor mu?

Altısına da “evet” diyebiliyorsanız sağlık gözetimi tarafınız düzgün işliyordur. Bir tanesinde bile tereddüt varsa, o başlık denetimde ilk açılan yerdir.

Bonus: sekizinci hata

Listeye girmeyen ama en sinsi olanı: raporu alıp dosyaya koymak ve bir daha açmamak. Rapordaki şerhler sahada uygulanmıyorsa, belge işvereni korumaz — tersine, riskin bilindiğini ama önlem alınmadığını gösteren bir kayda dönüşür.

“Gözlükle çalışabilir” yazan bir çalışanın gözlüksüz çalışması, “yüksekte çalışamaz” şerhi olan birinin iskeleye çıkması, bir kaza durumunda işverenin savunmasını tamamen ortadan kaldırır. Raporu almak sürecin başıdır, sonu değil.

Size en yakın merkez hangisi?

Dört merkezimiz var ve randevu almanıza gerek yok — mesai saatleri içinde size en yakın olana gelmeniz yeterli. Kurumsal taleplerde ve kalabalık ekiplerde gezici İSG aracımız işyerine gelir.

Merkezlerimiz

• Ataşehir (İstanbul Anadolu Yakası) — Kadıköy, Ümraniye, Maltepe, Kartal, Pendik, Sancaktepe ve Çekmeköy çevresindeki işletmeler için en yakın nokta.
• Mecidiyeköy (İstanbul Avrupa Yakası) — Şişli, Beşiktaş, Kâğıthane, Levent, Maslak ve Zeytinburnu hattındaki ofis ve plazalarda çalışanlar için pratik.
• Gebze (Kocaeli) — Gebze, Çayırova, Darıca, Dilovası ve Körfez organize sanayi bölgelerine hizmet verir.
• Odunpazarı (Eskişehir) — Eskişehir OSB ve çevre ilçelerdeki üretim tesisleri için.

Merkezlerimizde işe giriş muayenesi randevusuz yapılabilir. Tek başına gelenler için bekleme süresi kısadır.

Yerinde muayene — gezici İSG aracı

20 kişi ve üzeri taleplerde gezici İSG aracımız işyerine gelir. Araçta dijital röntgen ünitesi, sessiz odyometri kabini, spirometre, EKG ve kan alma birimi bulunur; muayenenin tamamı sahada tamamlanır.

6 gezici İSG aracımızla Türkiye’nin 81 ilinde işyerlerinde muayene yapıyoruz. Merkezlerimizin bulunduğu İstanbul, Kocaeli ve Eskişehir dışındaki illerde de aynı araç ve ekiple hizmet veriyoruz; takvimi kişi sayısına ve konuma göre birlikte planlıyoruz.

Hangisi sizin için uygun?

Kabaca: 20 kişinin altındaysanız merkez, üzerindeyseniz yerinde muayene daha verimli olur. 50 kişilik bir ekibi merkeze göndermenin yol ve iş gücü maliyeti, çoğu zaman aracın gelmesinden yüksektir. Karar vermekte zorlanıyorsanız bize yazın, ikisini de hesaplayıp size gösterelim.

Randevu ve planlama

Bireysel başvurularda merkezlerimizde randevu gerekmez. Beş kişiyi aşan gruplarda ise önceden haber vermenizi öneriyoruz: katılımcı listesini görevleriyle birlikte aldığımızda hangi tetkiklerin gerektiğini önceden belirler, aç gelmesi gerekenleri ayrıca bildiririz. Bu tek adım muayene gününü belirgin şekilde kısaltır.

Çok lokasyonlu şirketler

Birden fazla şubesi olan şirketlerde her lokasyonun tehlike sınıfı farklı olabilir; aynı şirketin merkez ofisi az tehlikeli, üretim tesisi çok tehlikeli sınıfta yer alabilir. Bu durumda tetkik paketleri de lokasyona göre ayrışır.

Bu tür yapılarda süreci tek merkezden yönetiyoruz: tüm lokasyonların raporları aynı dosyada toplanıyor, periyodik muayene takvimleri lokasyon bazında ayrı izleniyor. Böylece İSG sorumlusu her şube için ayrı bir tedarikçiyle uğraşmıyor.

Merkezimizin olmadığı bir ildeyseniz

Gezici İSG araçlarımız 81 ilin tamamına gidiyor; bulunduğunuz ilde merkezimizin olmaması hizmet almanıza engel değildir. Belirleyici olan kişi sayısı ve planlama esnekliğidir. Bize yazın, aracın gelmesi mi yoksa en yakın merkeze gelinmesi mi daha verimli, birlikte hesaplayalım.