İşyeri tehlike sınıfı nasıl belirlenir? NACE kodu ile tehlike sınıfı sorgulama

İş sağlığı ve güvenliğinde neredeyse her yükümlülük tek bir veriye bağlıdır: işyerinizin tehlike sınıfı. Kaç yılda bir rapor yenileneceği, muayenede hangi tetkiklerin isteneceği, iş güvenliği uzmanının hangi sınıftan olması gerektiği ve işe giriş sağlık raporu maliyetinin nereye oturacağı — hepsi buradan çıkar.

Tehlike sınıfını da NACE kodunuz belirler. Bu yazıda kodunuzu nereden bulacağınızı, koddan sınıfa nasıl geçileceğini ve sınıfın pratikte neyi değiştirdiğini adım adım anlatıyoruz. Sonunda sık görülen sektörler için tehlike sınıfı → tetkik paketi tablosu var.

Tehlike sınıfı nedir, neye göre belirlenir?

Tehlike sınıfı, bir işyerinde yapılan işin çalışan sağlığı ve güvenliği açısından taşıdığı riski üç kademede tanımlar: az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli.

Sınıfı belirleyen şey işyerinin büyüklüğü, cirosu ya da çalışan sayısı değildir — yapılan iştir. İki kişilik bir kaynak atölyesi, iki yüz kişilik bir çağrı merkezinden daha yüksek bir sınıfta yer alır.

Sınıflandırma, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın yayımladığı İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ile yapılır. Tebliğ, her NACE koduna bir sınıf atar. Yani sınıf tartışmaya açık bir yorum değil, listede yazan bir veridir.

NACE kodu nedir, nerede yazar?

NACE, Avrupa Topluluğu’nda ekonomik faaliyetlerin istatistiksel sınıflandırması için kullanılan sistemin kısaltmasıdır. Türkiye’de de ekonomik faaliyetler bu sistemle kodlanır. Kod, noktalarla ayrılmış altı haneden oluşur ve işyerinizin ne iş yaptığını tanımlar.

Kodu bulabileceğiniz dört yer

• SGK işyeri tescil belgesi — en kesin kaynak. İşyeri açılışında düzenlenir, faaliyet kodu üzerinde yazılıdır.
• SGK e-Bildirge ekranı — işveren kullanıcı girişinden işyeri bilgileri bölümüne bakın.
• Vergi levhası — faaliyet kodu olarak yer alır.
• Ticaret sicil / MERSİS kaydı — şirket kuruluşunda beyan edilen faaliyet konusu üzerinden.

Bu kaynaklarda farklı kodlar görüyorsanız esas alınacak olan SGK’ya tescilli koddur; İSG yükümlülükleri SGK işyeri dosyası üzerinden yürür.

Tehlike sınıfı sorgulama: adım adım

1. Adım — Kodunuzu netleştirin

Yukarıdaki kaynaklardan altı haneli kodunuzu alın. Kodu kısaltmayın: ilk iki hane ana faaliyet grubunu verir ama sınıf, tam koda göre atanır. Aynı ana grupta yer alan iki farklı kod, farklı sınıflarda olabilir.

2. Adım — Tebliğ listesinde arayın

Bakanlığın tehlike sınıfları tebliğinin ekindeki listede kodunuzu aratın. Listede her kodun karşısında “Az Tehlikeli”, “Tehlikeli” ya da “Çok Tehlikeli” yazar. Bu, işyerinizin resmî sınıfıdır.

Güncel tebliğ metni için Mevzuat Bilgi Sistemi’ne başvurun. Tebliğ zaman zaman güncellenir; sınıfınızı yıllık olarak teyit etmenizde fayda var.

3. Adım — Birden fazla faaliyetiniz varsa

Bir işyerinde birden çok faaliyet yürütülüyorsa ana faaliyet esas alınır. Ana faaliyet, işyerinde ağırlıklı olarak yapılan iştir. Üretim yapan bir firmanın muhasebe birimi, üretim işyerinin sınıfına tabidir; ayrı bir SGK dosyası açılmadıkça ayrı değerlendirilmez.

4. Adım — Şubeleriniz varsa her birini ayrı değerlendirin

Her SGK işyeri dosyası kendi sınıfına sahiptir. Merkez ofisiniz az tehlikeli, üretim tesisiniz çok tehlikeli sınıfta olabilir. Bu durumda iki lokasyonun tetkik paketleri ve rapor periyotları da farklı olur.

Sektörlere göre tehlike sınıfı ve gereken tetkik paketi

Aşağıdaki tablo sık karşılaşılan işkolları için yol göstericidir. Bağlayıcı olan, kendi NACE kodunuzun tebliğdeki karşılığıdır — aynı sektör başlığı altında farklı sınıflarda kodlar bulunabilir. Tetkik sütunu ise uygulamada en sık istenen paketi gösterir; nihai listeyi işyeri hekimi risk değerlendirmenize göre belirler.

Tablodaki tetkiklerin her birinin neden istendiğini ve sonucun Ek-2 kararını nasıl etkilediğini işe giriş tetkikleri sayfamızda tek tek anlattık.

Tehlike sınıfı ile işe giriş sağlık raporu ilişkisi

Bu rehberin pratikteki en somut karşılığı sağlık raporudur. İşe giriş sağlık raporu, çalışanın yapacağı işe uygun olduğunu belgeler — ve “uygunluk” ancak işin riski bilindiğinde değerlendirilebilir. Riski tanımlayan ilk veri de tehlike sınıfıdır.

Sınıf bilinmeden rapor düzenlenemez

İşyeri hekimi muayeneye başlarken üç bilgiyi ister: işyerinin NACE kodu ve tehlike sınıfı, çalışanın yapacağı görev ve maruz kalacağı etkenler. Bu bilgiler olmadan hangi tetkikin gerektiğine karar verilemez; muayene yapılsa bile rapor tamamlanamaz.

Uygulamada en sık yaşanan aksaklık budur: personel muayeneye gelir, ama işveren tarafından tehlike sınıfı bildirilmediği için tetkik listesi çıkarılamaz ve süreç ertesi güne kalar.

Ek-2 formunda sınıf yazılı olmak zorundadır

Tehlike sınıfı, Ek-2 formunun işyeri bilgileri bölümünde yer alan zorunlu alanlardan biridir. Bu alanı boş bırakılmış bir rapor denetimde eksik sayılır — çünkü hekimin uygunluk kararını hangi risk çerçevesinde verdiği belgeden anlaşılamaz.

Raporu teslim alırken bu alanı kontrol etmeniz, sonradan yaşanacak sorunların bir bölümünü baştan önler.

Raporsuz işe başlatma yasağı sınıfa bağlıdır

6331 sayılı Kanun, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde çalışacakların, işe uygunluğunu belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamayacağını hükme bağlar. Yani bu iki sınıfta rapor bir evrak işi değil, işe başlatmanın ön koşuludur.

Az tehlikeli sınıfta bu yasak yoktur; ancak sağlık gözetimi yükümlülüğü orada da devam eder — değişen yalnızca kapsam ve periyottur. Bu ayrımın kanuni dayanağını Madde 15 yazımızda fıkra fıkra açıkladık.

Sürecin tamamını — muayeneden Ek-2 formunun e-imzalı teslimine ve İSG-KATİP kaydına kadar — işe giriş sağlık raporu sayfamızda anlattık.

Tehlike sınıfı pratikte neyi değiştirir?

Rapor geçerlilik süresini

Sağlık raporunun yenilenme aralığı doğrudan sınıfa bağlıdır: az tehlikelide en geç 5 yıl, tehlikelide 3 yıl, çok tehlikelide 1 yıl. İşyeri hekimi gerekli görürse bu süreyi kısaltabilir; uzatamaz.

Muayenede istenecek tetkikleri

Az tehlikeli sınıfta çoğunlukla muayene ve temel değerlendirmeler yeterlidir. Sınıf yükseldikçe görüntüleme ve laboratuvar tetkikleri devreye girer. Bu, maliyeti en çok etkileyen kalemdir.

İSG profesyoneli görevlendirmesini

İş güvenliği uzmanının sınıfı da işyerinin tehlike sınıfına bağlıdır: az tehlikeli işyerlerinde C sınıfı yeterliyken, çok tehlikeli işyerlerinde A sınıfı uzman gerekir. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme süreleri de sınıfa göre değişir. Bu görevlendirmeleri kendi bünyenizde yapamıyorsanız OSGB hizmeti ya da diğer sağlık personeli desteğiyle tamamlarsınız.

Eğitim yükümlülüklerini

Temel İSG eğitiminin süresi ve yenilenme aralığı sınıfa göre belirlenir. Çok tehlikeli sınıfta eğitim daha uzun ve daha sık tekrarlanır. Yapılan işe göre yüksekte çalışma, yangın, ilk yardım ve mesleki eğitim zorunlulukları eklenir.

Risk değerlendirmesinin yenilenme aralığını

Risk değerlendirmesi az tehlikelide 6, tehlikelide 4, çok tehlikelide 2 yılda bir yenilenir. Bu belge aynı zamanda hangi tetkiklerin gerektiğini belirleyen dayanaktır — yani tehlike sınıfı, dolaylı olarak rapor içeriğini de buradan etkiler.

Maliyeti

Sınıf yükseldikçe tetkik sayısı arttığı için kişi başı rapor maliyeti de yükselir. Ana sayfamızda fiyatın hangi dört değişkene bağlı olduğunu ve aralığın nasıl oluştuğunu ayrıntılı anlattık.

Yeni işyeri açıyorsanız: sırayla ne yapmalı?

Yeni bir işyeri tescil ettirdiyseniz yükümlülükler ilk günden başlar. Sıralama şudur:

1. NACE kodunu doğru beyan edin. Tescil sırasında verilen kod, sonraki tüm yükümlülüklerin dayanağı olur. Fiilen yapacağınız işi tanımlamayan bir kod, ileride düzeltme başvurusu ve geriye dönük eksiklik demektir.
2. Tehlike sınıfınızı teyit edin. Tebliğ listesinden kodunuzun karşılığını okuyun.
3. İSG profesyonellerini görevlendirin. Sınıfınıza uygun iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi; kendi bünyenizde yapamıyorsanız yetkilendirilmiş bir OSGB üzerinden.
4. Risk değerlendirmesini yaptırın. Tetkik listesi bu belgeden çıkar; sağlık gözetimi pratikte buradan başlar.
5. İşe giriş raporlarını işbaşından önce alın. Sonradan alınan rapor, işe giriş tarihi ile rapor tarihi arasındaki dönemi kapatmaz.
6. Eğitim takvimini kurun. Temel İSG eğitimi ve işe özel eğitimler sınıfa göre planlanır.

Bu altı adımı birlikte kurduğunuzda ilk denetime hazır olursunuz. Nasıl çalıştığımızı Neden Biz sayfasında, kurumsal geçmişimizi Hakkımızda sayfasında anlattık.

Sınıf değişirse yükümlülükler ne olur?

Faaliyet değişikliği ya da tebliğ güncellemesi nedeniyle sınıfınız değişebilir. Bu durumda geçmişe dönük bir ceza doğmaz, ancak yeni sınıfın gerekleri değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren işler.

Sınıf yükselirse

Rapor periyodu kısalır, tetkik kapsamı genişler, uzman sınıfı ve eğitim süreleri değişir. Mevcut raporlar kendi geçerlilik sürelerinin sonuna kadar geçerli sayılır; ancak yeni periyot artık kısa olan süreye göre işler. Ayrıca yeni sınıfta zorunlu hâle gelen tetkikler için — örneğin odyometri ya da SFT — bir sonraki muayenede başlangıç kaydı oluşturulması gerekir.

Sınıf düşerse

Periyotlar uzar, kapsam daralır. Ancak mevcut kayıtları imha etmeyin: geçmiş maruziyet döneminde alınan tetkikler, ileride ortaya çıkabilecek bir meslek hastalığı değerlendirmesinde tek dayanaktır.

Tehlike sınıfında sık yapılan beş hata

1. Komşu işletmeye bakarak sınıf varsaymak

Aynı binada, hatta aynı OSB’de olmak sınıfı belirlemez. Sınıf faaliyete göre atanır, adrese göre değil.

2. Ofis personelini ayrı sınıfta saymak

Üretim tesisinde çalışan muhasebeci, o işyerinin sınıfına tabidir. Ayrı bir SGK işyeri dosyası açılmadıkça “ofiste çalışıyor” gerekçesiyle farklı değerlendirilemez.

3. Alt işveren personelini atlamak

Taşeron firmanın kendi NACE kodu ofis olabilir; ancak personeli sahada çalışıyorsa muayene, fiilen çalıştığı işyerinin koşullarına göre yapılmalıdır. Asıl işveren bu kontrolü yapmakla yükümlüdür.

4. Faaliyet değiştiğinde kodu güncellememek

İşletmeler zamanla faaliyet değiştirir; depoculuktan üretime geçen bir firma kodunu güncellemezse yükümlülükleri de eski sınıfa göre hesaplanır. Denetimde fiilî durum esas alınır ve aradaki fark aleyhe işler.

5. Sınıfı bir kez öğrenip unutmak

Tehlike sınıfları tebliği güncellenebilir. Yıllık İSG planınızı yaparken sınıfınızı yeniden teyit edin; periyotlarınız buna bağlı.

Sınıfınızın yanlış olduğunu düşünüyorsanız

Tehlike sınıfı, NACE kodunun tebliğdeki karşılığıdır. Dolayısıyla itiraz genellikle sınıfa değil, kodun doğruluğuna yöneliktir. Faaliyetinizi doğru tanımlamayan bir kod tescil edilmişse, SGK nezdinde kodun düzeltilmesi için başvuru yapılır; kod değişince sınıf da kendiliğinden değişir.

Kodunuz doğru ama sınıflandırmanın hatalı olduğunu düşünüyorsanız, itiraz yolu Bakanlık nezdindeki tehlike sınıfı belirleme komisyonudur. Bu süreçte işyerinizde fiilen yapılan işin belgelenmesi istenir.

Her iki durumda da süreç devam ederken mevcut sınıfa göre yükümlülüklerinizi sürdürmeniz gerekir; itiraz, yükümlülüğü askıya almaz.

Özetle

Tehlike sınıfı sorgulama üç adımdır: kodunuzu bulun, tebliğ listesinde karşılığını okuyun, birden fazla faaliyet ya da şube varsa her birini ayrı değerlendirin. Sınıf netleştiğinde rapor periyodunuz, tetkik paketiniz, uzman görevlendirmeniz ve eğitim takviminiz de netleşir.

Sağlık gözetimi yükümlülüğünün kanuni dayanağını merak ediyorsanız 6331 Madde 15 yazımızda madde metnini fıkra fıkra açıkladık.

Kodunuzu bulamıyor ya da hangi tetkiklerin gerektiğinden emin olamıyorsanız: işyerinizin faaliyetini ve personel sayısını yazmanız yeterli. Sınıfınızı biz tespit edip gereken tetkik listesini çıkarıyoruz. Teklif formunu doldurabilir ya da doğrudan bize ulaşabilirsiniz.

Muayeneleri dört merkezimizde ya da gezici İSG aracımızla işyerinizde yapıyoruz; tetkikler kendi laboratuvarımızda çalışılıyor, kalabalık ekiplerde mobil laboratuvar devreye giriyor. Yetki belgelerimiz ve kalite sertifikalarımız sitemizde açık; birlikte çalıştığımız kurumları referanslarımız sayfasında görebilirsiniz.