İşe giriş muayenesi ile periyodik muayene arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: İşe giriş muayenesi işe başlamadan önce bir kez yapılır ve çalışanın o işe uygunluğunu belirler. Periyodik muayene ise çalışma sürdüğü sürece düzenli aralıklarla tekrarlanır ve işin sağlığı bozup bozmadığını izler. Azami aralık tehlike sınıfına bağlıdır: az tehlikeli 5 yıl, tehlikeli 3 yıl, çok tehlikeli 1 yıl. İkisi de Ek-2 formuyla belgelenir.

İşverenlerin en sık atladığı yükümlülük periyodik muayenedir. İşe giriş raporu alınır, dosyaya konur ve konu kapanmış sayılır — oysa sağlık gözetimi tek seferlik bir işlem değil, süreklilik gerektiren bir yükümlülüktür.

Aşağıda iki muayeneyi altı başlıkta karşılaştırıyor, 5–3–1 kuralını tabloya döküyor ve takvimi nasıl kuracağınızı anlatıyoruz. İşe giriş tarafının tamamı için işe giriş sağlık raporu sayfamıza bakabilirsiniz.

Periyodik muayene nedir?

Periyodik muayene, çalışan işe başladıktan sonra belirli aralıklarla tekrarlanan sağlık muayenesidir. Amacı basit: işin çalışanın sağlığını etkileyip etkilemediğini erken görmek.

İşe giriş muayenesi “bu kişi bu işi yapabilir mi?” sorusunu yanıtlar. İzlem muayenesi ise “bu iş bu kişiye ne yaptı?” sorusunu yanıtlar. Gürültülü bir hatta çalışan birinin işitme kaybı, tozlu ortamdaki birinin solunum kapasitesi ya da kimyasalla çalışan birinin kan değerleri ancak tekrarlanan ölçümle izlenebilir.

Yükümlülüğü 6331 sayılı Kanun’un 15. maddesi kurar; aralıkları ise İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik belirler.

Referans değer neden bu kadar önemli?

Somut bir örnek üzerinden bakalım. Bir çalışanın işe giriş odyometrisinde 4.000 Hz’de 15 dB eşik ölçülmüş olsun. Dört yıl sonra aynı ölçüm 35 dB çıkarsa, aradaki 20 dB’lik kayma ortadadır ve nedeni araştırılır: koruyucu ekipman yetersiz mi, maruziyet süresi mi arttı?

İşe giriş ölçümü hiç yapılmamışsa elinizde tek bir sayı vardır — 35 dB. Bu sayı tek başına, kaybın işten mi yoksa daha önceden mi kaynaklandığını söylemez. Aynı mantık solunum fonksiyon testi, görme keskinliği ve kan değerleri için de geçerlidir. Sağlık gözetiminin değeri tek ölçümde değil, ölçümler arasındaki farkta saklıdır.

İşe giriş muayenesi ile periyodik muayene arasındaki 6 fark

Beşinci satır çoğu kişinin gözünden kaçar ama en kritik olanıdır: işe giriş muayenesindeki odyometri ya da solunum testi sonucu, sonraki yılların referans değeridir. İşe giriş muayenesi eksik yapılmışsa, beş yıl sonra ortaya çıkan bir işitme kaybının işten mi kaynaklandığını gösterecek karşılaştırma noktanız olmaz — bu da bir iş kazası veya meslek hastalığı dosyasında doğrudan işveren aleyhine işler.

Periyodik muayene sıklığı: 5–3–1 kuralı

Azami aralık, işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenir:

İşyerinizin hangi sınıfta olduğunu NACE kodunuz belirler; sorgulamayı adım adım tehlike sınıfı ve NACE kodu yazımızda anlattık. Tetkiklerin her birinin ne ölçtüğünü ise işe giriş tetkikleri sayfamızda topladık.

“En geç” ne demek?

Tablodaki süreler azami sürelerdir, hedef süre değil. İşyeri hekimi, maruziyetin niteliği ya da çalışanın sağlık durumu gerektiriyorsa daha sık muayene isteyebilir — ve bu isteme bağlayıcıdır.

Örnek: az tehlikeli sınıftaki bir çağrı merkezinde gürültü maruziyeti tespit edilmişse hekim odyometriyi yıllık isteyebilir. Aynı şekilde kimyasal maruziyeti olan bir hatta ağır metal testleri altı ayda bire çekilebilir. Karar, risk değerlendirmesine dayanır.

Periyot dışında muayene gerektiren 4 durum

Takvim dolmadan da yeni muayene gerekebilir:

1. İş veya görev değişikliği. Depo görevlisi forklift operatörü oluyorsa yeni bir uygunluk değerlendirmesi gerekir; bu artık bir psikoteknik değerlendirme konusudur.
2. İş kazası sonrası işe dönüş. Çalışan talep ettiğinde muayene tekrarlanır.
3. Meslek hastalığı şüphesi veya sağlık nedenli tekrarlayan devamsızlık. Tekrarlanan işten uzaklaşmalar başlı başına bir izlem gerekçesidir.
4. İşin niteliğinin değişmesi. Üretim hattına yeni bir kimyasal girdiğinde ya da gürültü düzeyi arttığında izlem tetkikleri yeniden belirlenir.

Bu dört durumda düzenlenen belge de Ek-2 formatındadır ve hekimin işyeri hekimliği belge numarasını taşır; kimin hangi raporu imzalamaya yetkili olduğunu işyeri hekimi yetkileri yazımızda tablolaştırdık.

İzlemde sık yapılan 4 hata

1. Periyodu yanlış tarihten başlatmak

Süre, iş sözleşmesinin imzalandığı tarihten değil, işe giriş muayenesinin yapıldığı tarihten itibaren işler. İkisi arasında haftalar olabilir ve bu fark, çok tehlikeli sınıfta yıllık takvimi doğrudan kaydırır.

2. “Az tehlikeliyiz, daha 5 yıl var” demek

Tehlike sınıfı azami aralığı belirler, maruziyeti değil. Az tehlikeli sınıftaki bir işyerinde de gürültü, ekranlı araç ya da kimyasal maruziyeti bulunabilir; hekim bu durumda daha sık izlem ister. Sınıf bir üst sınırdır, bir garanti değil.

3. Görev değişikliğini muayene gerekçesi saymamak

Aynı işyerinde kalmak yeni muayene gerekmediği anlamına gelmez. Ofisten sahaya, depodan forklifte geçen çalışan için uygunluk değerlendirmesi baştan yapılır — yeni görevin tetkik listesi de farklıdır.

4. Muayeneyi tetkiksiz yapmak

En yaygın hata bu. İzlem yalnızca bir hekim görüşmesine indirgendiğinde, karşılaştırılacak sayısal veri üretilmez. Odyometri, solunum fonksiyon testi ya da hemogram yapılmadan yapılan izlem, kayıt üretir ama kanıt üretmez. Denetimde de, bir meslek hastalığı dosyasında da aranan şey kanıttır.

İzlem yapılmazsa ne olur?

İki ayrı sonuç doğar ve ikincisi çoğu zaman daha ağırdır.

İdari yaptırım. Sağlık gözetimi yükümlülüğünü yerine getirmemek, çalışan başına idari para cezası doğurur. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiği için burada rakam vermiyoruz; yürürlükteki tutar için resmî tebliğe bakın. Cezanın işleyişini raporsuz çalıştırmanın idari para cezası yazımızda ayrıntılandırdık.

Hukuki sorumluluk. Asıl risk burada. Bir meslek hastalığı iddiasında işverenin elindeki en güçlü savunma, düzenli izlem kayıtlarıdır. İzlem yapılmamışsa işveren “çalışanın sağlığı işten etkilenmedi” iddiasını ispatlayacak hiçbir veriye sahip olmaz. Eksik kayıt, pratikte aleyhte kayıt gibi sonuç doğurur.

Periyodik muayene takvimini nasıl kurarsınız? 4 adım

1. Tehlike sınıfınızı doğrulayın. NACE kodu, azami aralığı doğrudan belirler.
2. Personel listesini işe giriş tarihine göre sıralayın. Periyot, işe giriş muayenesi tarihinden itibaren işler.
3. Maruziyet gruplarını ayırın. Aynı işyerinde gürültülü hat, ofis ve depo farklı izlem tetkikleri gerektirebilir; iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi bunu birlikte belirler.
4. Muayeneleri gruplayın. Tek tek değil, toplu planlayın — hem maliyet hem üretim kaybı düşer.

Pratik bir öneri: takvimi çalışan bazında değil, çeyrek bazında kurun. Yılın her çeyreğinde o döneme denk gelen personeli tek seferde planlarsanız hem tarih kaçırma riski ortadan kalkar hem de İK tarafındaki takip yükü belirgin biçimde azalır. Tarihi kaçırılan tek bir çalışan bile, denetimde tüm kadro için soru işareti doğurabilir.

Satem OSGB’de bu takvim sözleşmenin parçasıdır: tarihler önceden bildirilir, 20 kişi ve üzeri gruplarda gezici İSG aracımız işyerine gelir ve muayeneler sahada tamamlanır. Tetkikler kendi laboratuvarımızda çalışılır, sonuçlar önceki yılların değerleriyle karşılaştırmalı olarak raporlanır.

Özetle

İşe giriş muayenesi bir başlangıç noktası, periyodik muayene ise o noktadan sonraki izlemdir. İkisi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır: işe giriş muayenesi referans değerleri oluşturur, izlem bu değerleri karşılaştırır. Azami aralık az tehlikelide 5, tehlikelide 3, çok tehlikelide 1 yıldır — hekim daha sık isteyebilir.

Raporu nereden alacağınız konusunda kararsızsanız devlet hastanesi mi, OSGB mi? karşılaştırmamıza, aile hekimi seçeneği için bu yazımıza, dijital kanallar için e-Devlet’ten rapor alınır mı? yazımıza bakabilirsiniz.

Bakanlık yetki belgemiz ve OSGB hizmetlerimizin kapsamı sitemizde açıktır; birlikte çalıştığımız kurumları referanslarımız sayfasında görebilirsiniz.

Personel sayınızı ve faaliyetinizi iletin, hem işe giriş hem periyodik muayene takviminizi birlikte çıkaralım: ücretsiz teklif formu ya da iletişim sayfamız.

Mevzuatın güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi’ne başvurun. Bu sayfadaki açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez.